Cumhuriyet Savcılarının İzlemesi Gereken Usûl


Uzlaşmaya başvurulacak soruşturmalarda, Cumhuriyet savcıları tarafından izlenmesi önerilen adımlar şunlardır:

1. ADIM

Cumhuriyet savcısı, dosyayı uzlaştırmaya uygunluk ve mevcut deliller açısından inceleyerek, suçun işlendiğine dair yeterli delil olup olmadığını belirler (Yönetmelik m. 8/1). Uygun olan yerlerde, uzlaşma kapsamına giren dosyalarla ilgilenmek üzere, mümkün olduğunca bu işlerde gönüllü olmak isteyen bir Cumhuriyet savcısı görevlendirilmesi önerilir.

2. ADIM

Cumhuriyet savcısı, suçun, uzlaştırmaya başvurulabilecek türden bir suç olup olmadığını belirler (CMK m. 253/1,2,3; Yönetmelik m. 7). Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı bir suç söz konusu ise, şikâyet şartının gerçekleşip gerçekleşmediğini, henüz gerçekleşmemişse, gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini belirler.

3. ADIM

Cumhuriyet savcısı, mağdurun gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi olup olmadığını belirler. Mağdur bir kamu tüzel kişiliği ise uzlaştırma uygulanamaz (CMK m. 253/1; Yönetmelik m. 6/1).

4. ADIM

Cumhuriyet savcısı, fail veya mağdurun çocuk olup olmadığına bakar. Çocuk ise, uzlaştırma teklifi, ana-babaya veya yasal temsilciye yapılmak zorundadır. Suç mağduru veya suça sürüklenen çocuğun aklî olgunluğuna göre müzakerelere bizzat katılmasına engel yoktur (CMK m. 253/4; Yönetmelik m. 5/7, 8/2).

5. ADIM

• Cumhuriyet savcısı, taraflara resmi uzlaşma teklifini yapmadan önce somut olayda atılacak ilave adımları belirler. Bu tavsiye edilmektedir; çünkü Yönetmeliğin 10. maddesine göre, uzlaşma teklifi Cumhuriyet savcısı veya yetkilendirilen bir adlî kolluk görevlisi tarafından yapıldığında, fail ve mağdurun, uzlaşmayı kabul kararı vermesi için yalnızca üç gün süresi vardır.
• Uzlaşma teklif edilmeden önce uzlaşmayı tanımlayan bir tanıtıcı yazı veya kitapçığın, hem mağdura hem de faile verilerek, bu kavramı tanımaları sağlanmalıdır (Yönetmelik m. 8/3, 12).
• Deneyimler göstermiştir ki, eğer mağdurlar, şeklen ve bürokratik biçimde çağrılır ve fail ile toplantı yapmak isteyip istemediği sorulursa, bu durumda uzlaşmaya çok az ilgi duymaktadırlar. Mağdurların çok azı, fail ile hemen böyle bir karşılaşma için istekli olur. Mağdurların hemen orada bir karar vermekten ziyade, uzlaşmaya katılmayı değerlendirmek için zamana ihtiyaç duyması yaygın bir eğilimdir. Bu nedenle, yer seçme ve toplantı plânlamada ve sürecin yürütüleceği genel takvim çerçevesinde oldukça esnek olmak gereklidir. Başlangıçta mağdur ve faille iyi ilişki ve güven tesis etme süreci, her ikisiyle daha sonraki müşterek toplantı için vazgeçilmezdir.
• Uzlaştırma konusunda mağdur ile temas kurmadan önce, suçun işlenmesinden sonra bir “sakinleşme” süresine ihtiyaç olabilir. Çoğu mağdur, neler yapılacağına ilişkin seçenekleri değerlendirmeye hazırlanmak ve kendilerini toparlamak üzere zamana ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaç, soruşturmanın hemen ilk aşamasında uzlaşma teklifinde bulunmamak suretiyle karşılanabilir. Bu nedenle öncelikle deliller toplanmalı, dava açmak için yeterli delil olduğu anlaşıldıktan sonra uzlaşma teklifi düşünülmelidir. Böylece, ihtiyaç duyulabilecek olan sakinleşme süresi de kazanılmış olur.

6. ADIM

• CMK m. 253 ve Yönetmelikte uzlaştırma teklifinin, bizzat Cumhuriyet savcısı veya yetkilendirilen bir adlî kolluk görevlisi tarafından taraflara yapılacağı düzenlenmiştir. Taraflar ve özellikle mağdur ile iletişimin çok dikkatli ve duyarlı biçimde yapılması büyük önem taşır. Cumhuriyet savcısı, bu önemli sorumluluğu, sadece önceden uygun eğitim almış olan adlî kolluk görevlilerine devretmelidir. Bunun için de uzlaşma konusunda adlî kolluğa eğitim verilmesi gerekmektedir (Yönetmelik m. 8/1).
• Uzlaşma teklif formunun mağdur ve faile verilmesiyle yetinilmemeli, teklifi yapan Cumhuriyet savcısı veya görevlendirilen adlî kolluk görevlisi, formda yazılan hususları, uzlaştırma sürecini, uzlaşmayı kabul ve reddetmenin hukukî sonuçlarını taraflara açıklamalıdırlar (CMK m. 253/5; Yönetmelik m. 12).
• Eğer mağdur veya fail reşit değilse veya ayırt etme gücü yoksa, teklif onların yasal temsilcisine yapılacaktır (CMK m. 253/4; Yönetmelik m. 8/2).
• Gerektiğinde Cumhuriyet savcısı, açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla uzlaştırma teklifi yapabilir (CMK m. 253/4; Yönetmelik m. 9).
• Mağdur veya fail bulunamıyorsa ya da bunlara veya kanuni temsilcilerine başka bir nedenle ulaşılamıyorsa, uzlaştırma yapılmaksızın soruşturma sonuçlandırılır (CMK m. 253/6;Yönetmelik m. 11).

7. ADIM

Taraflarda biri, teklifi kabul veya reddetme konusunda derhâl karar verebilecek durumda ise, formu imzalar ve kararını formda belirtir. Eğer bir tarafın karar vermek için süreye ihtiyacı varsa, kararını nasıl bildireceği hakkında kendisine talimat verilmelidir.

8. ADIM

Cumhuriyet savcısı veya görevlendirilen adlî kolluk görevlisi, formun içeriğini ilgili tarafa açıkladığını belirterek formu imzalar. Formun imzalı bir kopyası soruşturma dosyasına konur (Yönetmelik m. 8/3).

9. ADIM

• Cumhuriyet savcısı, uzlaşma için gerekli onayların alınıp alınmadığını belirler. Eğer birden fazla mağdur varsa, hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gereklidir (CMK m. 253/7; Yönetmelik m.6/3).
• Eğer birden fazla fail varsa, hepsinin rıza göstermesi gerekmez. Uzlaşma, bunu kabul edenler ile devam eder, ancak sadece uzlaşan kişi bundan yararlanır (CMK m. 255).
• Fail veya mağdur küçük ise, velinin veya vasinin onayı alınmalıdır. Küçüğün de kişisel onayının alınması tavsiye edilir, çünkü tüm tarafların işbirliği olmadan anlamlı bir uzlaştırma yürütmek mümkün olmaz.

10. ADIM

Hem mağdur hem de failin teklifi kabul ettiği varsayıldığında, Cumhuriyet savcısı, uzlaşmayı kimin yürüteceğini belirler. Cumhuriyet savcısının, müzakere gerektiren hususlarda bizzat uzlaştırmacı olarak hareket etmemesi tavsiye edilir. Bunun yerine barodan bir uzlaştırmacı avukatın veya hukuk öğrenimi görmüş diğer bir kişinin uzlaştırmacı olarak atanması istenir (CMK m. 253/9; Yönetmelik m. 13).

11. ADIM

Cumhuriyet savcısı, soruşturma dosyasındaki evrakın kopyalarını ve gizlilik ilkesine ilişkin bilgileri uzlaştırmacıya verir. Standart bir yazı formu geliştirilmesi tavsiye edilir (CMK m. 253/11; Yönetmelik m.16).

12. ADIM

Verilen belgeler, verilme tarihi, soruşturmanın gizliliği konusundaki bildirim, Cumhuriyet savcısı ve uzlaştırmacının imzasını içeren bir tutanakla tespit edilir. Bu hususta standart bir uzlaşma formu geliştirilmesi tavsiye edilir (Yönetmelik m.16).

13. ADIM

Cumhuriyet savcısı, uzlaştırma esnasında izlenecek yönteme ilişkin olarak uzlaştırmacı ile bir araya gelebilir ve uzlaştırmacıya talimat verebilir. Cumhuriyet savcısının bu yetkisinin zorunlu haller dışında kullanılmaması ve uzlaştırmacının, uzlaştırmanın nasıl yürütüleceği konusunda kendi takdirini kullanmakta serbest olması tavsiye edilmektedir (CMK m. 253/14).

14. ADIM

Cumhuriyet savcısı, Yönetmeliğe uygun olarak uzlaştırmacı için ücreti belirler (Yönetmelik m. 31).

15. ADIM

Uzlaştırma adliye binasında yapılacaksa başsavcılığın yer ve çalışma ortamı konusunda düzenleme yapması gerekir. Genel olarak uzlaştırmacının yeri belirlemede sorumlu olması ve taraflara danışması tavsiye edilir. Müzakereler için tarafların güvende ve rahat hissedecekleri bir yer bulmak önemlidir (Yönetmelik m. 29).

16. ADIM

Evrakın uzlaştırmacıya tesliminden itibaren 30 gün içinde uzlaştırma sonuçlandırılacaktır. Cumhuriyet savcısı bu süreyi azami 20 gün uzatabilir (CMK m. 253/12; Yönetmelik m. 18).

17. ADIM

Cumhuriyet savcısı, uzlaştırmacıdan raporu alır ve anlaşmanın tarafların serbest iradesine dayanıp dayanmadığını ve kanuna uygun olup olmadığını belirler. Cumhuriyet savcısı raporu imzalar ve mühürler veya raporu onaylamayı reddeder (CMK m. 253/12; Yönetmelik m. 21).

18. ADIM

Uzlaşmada edim def”aten yerine getirilmişse, Cumhuriyet savcısı, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir (CMK m. 253/19; Yönetmelik m. 23).

19. ADIM

Uzlaşmada edimin yerine getirilmesi ileri bir tarihe bırakılmış, takside bağlanmış veya süreklilik arz etmekte ise Cumhuriyet savcısı kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verir (CMK m. 253/19).

20. ADIM

Uzlaşma başarısızlıkla sonuçlanmış ise soruşturmada yapılacak başka bir işlem kalmadığı takdirde Cumhuriyet savcısı kamu davası açmak üzere iddianame düzenler (CMK m. 253/19; Yönetmelik m. 23).

21. ADIM

Edimin yerine getirilmesi ileri bir tarihe bırakılmış, takside bağlanmış veya süreklilik arzeden hallerde uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmemiş ise Cumhuriyet savcısı kamu davası açmak üzere iddianame düzenler (CMK m. 253/19; Yönetmelik m. 23/5).

22. ADIM

Uzlaşma teklifi reddedilmiş olsa dahi, taraflar yine de, iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına uzlaştıklarını bildirebilirler (CMK m. 253/16; Yönetmelik m. 17/2).



 
 

Son Güncelleme 06 Ağustos 2009 18:53