Uzlaştırmacının İzlemesi Gereken Usûl


1. ADIM

Cumhuriyet savıcısı (veya mahkeme), uzlaştırma süreci başlamadan önce, suçla ile ilgili olaylar hakkında soruşturma dosyasında yer alan bilgi ve belgeleri uzlaştırmacıya verir. Uzlaştırmacı, dosyayı inceleyerek, suç teşkil eden fiili ve suçun işlenme şeklini değerlendirir ve somut olay hakkında bilgi edinir (CMK m. 253/11; Yönetmelik m. 16).

2. ADIM

Uzlaştırmacı, dosyayı okuduktan sonra uzlaştırma müzakerelerine hazırlık yapar. Uzlaştırmacı, taraflarla ayrı ayrı ön görüşme yaparak, uzlaştırma müzakerelerinin yapılacağı yeri ve zamanı belirler ve tarafları uzlaştırma müzakeresine katılımları için davet eder (Yönetmelik m. 18/3, 29).

3. ADIM

Uzlaştırmacı, uzlaştırma müzakerelerine hazırlık kapsamında taraflarla ön toplantı yapabilir. Bu halde taraflarla yapılacak müzakereye hazırlık toplantısının, ayrı ayrı mı yoksa ortaklaşa mı gerçekleştirileceğine karar verilmelidir.

4. ADIM

Tarafların toplanmasından önce, uzlaştırmanın yapılacağı yerin (mekânın) taraflar için hazırlanması gerekir. Bu hazırlıklar daima, tarafların karşılanma ve yerleştirilme plânlamalarının uygun bir şekilde tanzim edilmesini ve tarafların müzakereler sırasında rahat ve güvenli bir ortama sahip olmalarını gerektirir. Uzlaştırmada karşılama düzenlemeleri, tarafların birbirlerini tek başına beklemek zorunda kalmayacağı şekilde yapılmalıdır. Tarafları karşılamak üzere ya uzlaştırmacı hazır olmalı ya da ilk gelen taraf başka bir kişice karşılanarak bekleme odasına alınmalıdır.

Uzlaştırma odasında tarafların oturma konumlarına dikkat edilmeli ve tarafların oturma şekilleri önceden ayarlanmalıdır. Bazı düzenlemelerde, mağdur ve failin karşı karşıya oturtulması mümkündür. Ancak bu oturma şekli bir ölçüde, aralarında şiddetli anlaşmazlık olan kişilerin karşı karşıya getirilmesi olarak algılanabilir.

Tarafların yerlerini almalarından sonra uzlaştırmacı, tarafları samimi olarak karşılamalı ve taraflara, uzlaştırmaya katıldıkları için teşekkür etmelidir. Uzlaştırmaya devam edilmesi konusunda usulen anlaşmaya varılmadan önce, tarafların soru sormalarına da izin verilmek kaydıyla, uzlaşmanın temel kuralları ve uzlaştırma usulü üzerinde taraflara bilgi verilmelidir. Sürecin gönüllülüğe dayanan yapısı ve gizliliği tekrarlanmak suretiyle vurgulanmalıdır. Uzlaştırmacı, tarafları mümkün olduğu kadar rahatlatmalı ve onların kendilerini güvende hissetmelerini sağlayarak bu meseleleri ustalıkla halletmelidir.

5. ADIM

Uzlaştırmacı, müzakere konuların tespit ederek gündemi oluşturmalıdır. Uzlaştırmada konuların tespiti, tarafların her birinin kendi duygu ve düşüncelerini açıklamasına izin verilmesini ifade eder. Uzlaştırmada buna ilişkin resmî bir gündemin olması şart değildir; fakat oturumun amacı açıkça anlaşılmalıdır. Bu yolla taraflardan birinin özür dilemesine, herhangi bir giderim biçimini teklif etmesine, suçun mağdur üzerinde bıraktığı etkilerin failce anlaşılmasına yardım edilmesine veya tarafların yeniden uzlaşma fırsatları yakalamalarına ya da bu seçeneklerden bazılarının birleşmesiyle oluşan başka bir seçeneğin ortaya çıkmasına imkân tanınır.

6. ADIM

Müzakerelere ortak toplantı ile başlanacaksa, taraflar bir araya getirilir ve ilk müşterek uzlaşma toplantısı yapılır. Bu aşamada uzlaştırmacı, tarafları psikolojik olarak müzakerelere hazırlamalı, mağdur ve fail arasında uyumlu ve güvene dayalı bir ilişki kurmalıdır. Uzlaştırmacı, toplantının başında, taraflara uzlaşmanın usul ve esaslarının özetler ve tarafları, gönüllülük ve gizlilik gibi temel kurallar hakkında bilgilendirir.

Uzlaştırmacı, uzlaşma toplantısına hazırlık çerçevesinde taraflardan, müzakerelerde durumlarını yazılı veya sözlü olarak anlatmalarını ister. Yazılı anlatım yapılacaksa, tarafların yazılı özetleri hazırlamaları ve belgeleri varsa, bunların gayri resmî olarak incelenmesi için toplantıya getirilmesi istenebilir.

İlk toplantıda, varsa taraflardan herhangi birinin özel ihtiyaçları görüşülür ve gerekli düzenlemeler yapılır. Bunlar örneğin, yabancı dil konuşan veya işitme engelli kişiler için tercüme ve açıklama kolaylıklarının sağlanması ya da uzlaşmanın yapılacağı yere ulaşım kolaylığının sağlanması olabilir.

Uzlaştırma sürecinin tanıtımını ve takdimini takiben, taraflardan her birine sırayla ve sözleri kesilmeden konuşma fırsatı verilir. Bazı uzlaştırmacılar, taraflara kimin önce konuşmak istediğini sormaktadırlar. Diğer bazı uzlaştırmacılar ise, her zaman mağdurun konuşmaya başlamasını önermektedirler. Her durumda, tarafların her ikisi de konuştuktan sonra, birbirlerinin durumunu anlamış olmalıdırlar.

Müzakerelere başlanırken, öncelikle failin olay hakkındaki beyanları dinlenilir. Uzlaşmanın amacı ve faydaları faile anlatılır. Failin, mağdurun zararını tazmin, mağdurdan özür dileme veya bir kamu kurumuna bağış yapma gibi alternatif giderim seçeneklerinden hangisini yapabileceği değerlendirilir.

Bunlar yapıldıktan sonra, özel bir toplantıda, mağdurun olay hakkındaki beyanları dinlenir, müzakerelere katılımı teşvik edilir ve uzlaşmaya katılımın kesinlikle gönüllü olduğu açıkça belirtilir.

Genellikle ilk toplantının, failin işlediği suç hakkındaki düşüncesini ve tavrını öğrenebilmek amacıyla faille gerçekleştirilmesi yararlı olur. Bundan sonra mağdurla ilk toplantı yapıldığında, uzlaştırmacının fail hakkında öğrendiği bilgilerin bazılarını mağdurla paylaşması faydalı olabilir.

Uzlaşmaya hâkim olan gönüllülük ilkesinin bir gereği olarak mağdur, uzlaşma sürecinin tamamında tam bir seçim hakkına sahiptir ve önce uzlaşmaya katılmayı kabul etmişken, daha sonra bu kararından vazgeçebilir. Bütün süreç boyunca, mağdurla kurulan iletişimde büyük bir hassasiyet gösterilmelidir. Bunun nedeni, esnekliğin uzlaştırmanın tamamında gerekli bir unsur olmasıdır.

7. ADIM

Uzlaştırmacı, müzakerelerde bilgi toplamaya çalışır. Bilgi toplamaya, taraflar bir araya gelmeden önce ve mümkün olan en erken aşamada başlanılır. Bazı bilgiler, uyuşmazlığın uzlaşmaya havale edilmesiyle elde edilir. Daha sonra bilgi toplama, taraflarla yapılan ilk görüşmelerde daha iyi bir görüntü çizmede uzlaştırmacı için önem taşır.

Uzlaştırmacının belirli olayları öğrenmesi gerekir. Bunlar, herhangi bir şiddetin kullanılıp kullanılmadığını veya bir yaralanmaya yol açılıp açılmadığını ve mağdurun katlandığı zararın ne olduğunu konu alan, suç hakkındaki bilgileri kapsar.

Diğer bilgiler, mağdur ve faille yapılacak toplantılardan öğrenilir. Mağdur ve failin uzlaşma olasılığına ilişkin gerçek tutumları, onların hem sözlerinden, hem de dikkatle incelenmesi gereken diğer davranışlarından anlaşılabilir. Olayda kültürel, ırksal veya cinsiyete ilişkin meseleler olabilir ve bunların bilinmesi gerekir. Taraflardan her birinin, uzlaşmaya psikolojik olarak hazır olmasına dikkat edilmelidir.

Bazı bilgiler, doğası gereği uzlaştırmanın devamı esnasında ortaya çıkacaktır. Failin mevcut zararı tazmin etme imkânı ve tazminatın ne şekilde yapılabileceği, uzlaştırma müzakerelerinde (veya dolaylı bir uzlaştırmada taraflar arasına gidip gelme sırasında) görüşülebilir. Suçun, mağdur ve suçtan zarar görmüş olabilecek diğer kişiler üzerindeki etkileri de bu aşamada ortaya çıkabilir.

8. ADIM

Uzlaştırma müzakereleri, uzlaştırmacının yönetiminde gerçekleştirilir. Uzlaştırma toplantısı, uzlaştırmacının işlevini ve görevini anlatması, gündemi açıklaması ve uzlaştırma esnasında gerekli olabilecek temel görüşme kurallarını belirtmesiyle başlar. Toplantının ilk aşamasında, olaylar ve işlenen suçla ilgili tarafların düşünceleri görüşülür. Mağdurların düşüncelerini faile doğrudan açıklamalarına ve süreci uzatacak pek çok soruyu sormalarına çoğunlukla fırsat verilmez. Hem failler hem mağdurlar, duygu ve düşüncelerini açıkça belirtmek suretiyle, samimi duygularla kendilerinden bahsetme olanağını bulurlar.

Düşüncelerin ve vakıaların tartışıldığı bu önemli görüşmenin ardından gelen toplantının ikinci kısmında, mağdurun zararları üzerinde yoğunlaşılır ve failin sorumluluğunun belirlenmesinde maddî bir sembol mahiyetinde olan, karşılıklı olarak kabul edilecek giderim anlaşmasının müzakeresi yapılır. Mağdur ve fail, tazminatın miktarı veya giderim şekli üzerinde anlaşamazlarsa, dosya Cumhuriyet savcılığına (veya mahkemeye) geri gönderilir. Uzlaştırmacılar, bir giderim anlaşmasının kabul edilmesi için taraflara baskı yapamazlar.

9. ADIM

Müzakereler tıkandığı takdirde, uzlaştırmacı bazı tıkanıklık stratejileri kullanılabilir. Bunlar örneğin, sürecin neden tıkanıp kaldığını belirlemek için uzlaştırmanın durdurulması ve bu konu üzerinde düşünülmesi olabilir. Benzer şekilde, tarafların sembolik bir fiil veya herhangi bir söz yüzünden çıkmaza girip girmediklerinin dikkate alınması da bu stratejiler arasında yer alabilir. Benzer şekilde uyuşmazlık çözüm sürecini dolaylı uzlaştırmaya çevirmek ve taraflarla ayrı ayrı, en iyi çözüm şeklinin nasıl bulunabileceğini araştırmak mümkündür.

10. ADIM

Uzlaştırma müzakereleri olumlu veya olumsuz olarak sonuçlandığında, uzlaştırmacı bir rapor hazırlayarak, onaylanmak üzere Cumhuriyet savcısına (veya mahkemeye) sunmalıdır. Uzlaştırma müzakereleri sonunda uzlaştırmacı, Yönetmeliğin ekinde yer alan Ek-2 sayılı Uzlaştırma Raporu Örneğine uygun, taraf sayısından bir fazla olarak hazırladığı raporunu, kendisine verilen belge örnekleri ve varsa yapmış olduğu zorunlu yol giderlerini gösteren belge, gider pusulası veya rayice uygun yazılı beyan ile serbest meslek makbuzuyla birlikte gecikmeksizin Cumhuriyet savcısına verir (Yönetmelik m. 21/1). Uzlaşma raporu, fail, mağdur, varsa avukatları, kanunî tem¬silcileri ve uzlaştırmacı tarafından imzalanmalıdır. Uzlaştırmanın başarısız ol¬ması hâlinde, bunun nedenleri raporda kısaca belirtilmelidir. Ancak gizlilik ilkesi gereği uzlaştırmacının raporunda, müzakerelerin içeriği, müzakerelerde yapılan beyan ve açıklamalar ve tarafların davranışları hakkında kesinlikle bilgi verilmemelidir (Yönetmelik m. 21/2).



 
 

Son Güncelleme 06 Ağustos 2009 18:53